Een wendbare visie op AI: vijf tips voor culturele organisaties

In dit blog delen we vijf tips om een korte, wendbare visie op AI te ontwikkelen vanuit je missie, samen met je team.

Nu veel gezelschappen werken aan hun nieuwe meerjarenplan, komt ook de vraag naar een ‘digitale strategie’ weer op tafel. Eerder legden we al uit waarom je die niet nodig hebt. Sinds kort hoor je er echter een tweede vraag bij: hebben we ook een AI-strategie nodig? Zo stapelen de documenten zich op: een digitale strategie, een AI-strategie, een diversiteitsplan, fair pay-beleid, het jaarplan en nieuwe subsidieaanvragen. Allemaal met eigen ambities, doelen en activiteiten – soms zelfs een andere missie – die in het beste geval op elkaar aansluiten en in het slechtste geval langs elkaar heen lopen.

De vraag is begrijpelijk. Geen enkele technologie vond zo snel haar weg naar ons werk als AI. Instagram had 19 maanden nodig om 50 miljoen gebruikers te bereiken. ChatGPT deed er vijf dagen over. Er zijn mensen die elke vorm van kunstmatige intelligentie weigeren te gebruiken, maar voor de meesten is het niet de vraag of ze het gebruiken, maar hoe.

Waar organisaties vroeger de tijd hadden om te wennen aan nieuwe technologie en een plan voor de lange termijn te maken, is die ruimte er nauwelijks meer. Bijna wekelijks zien we nieuwe gevolgen van AI. De ene week debatteren we over intellectueel eigendom en AI, de week erop moeten websites offline vanwege een zwakte in PHP-systemen die door AI ineens gevaarlijk werd. Een plan voor “volgend jaar” is inmiddels een gewaagde onderneming.

Het goede nieuws: culturele organisaties zijn getraind in improviseren, schakelen en met beperkte middelen toch iets moois maken. Het komt erop aan die wendbaarheid ook in je strategie te verankeren. Daarvoor ontwikkelden we bij Tò Mò een workshop waarin we met het team in een middag een visie op AI ontwikkelen en opschrijven. Vanuit die ervaring delen we hier vijf tips.

Tip 1: Begin bij de directie

Als directie wil je graag gebruikmaken van de kennis in je team. Wij zien dat het goed werkt als het team betrokken wordt bij het opstellen van de visie op AI, waarbij directie de missie en visie van de organisatie scherp in de gaten houdt, en gebruikmaakt van inhoudelijke kennis uit het team. Als het schrijven van de visie op AI door directie meteen wordt uitbesteed aan een medewerker of MT-lid, loop je grote kans vast te lopen. Zo’n visie bouw je samen op en schrijf je niet even tussendoor op. Het is belangrijk dat de directie richting aangeeft en vervolgens iedereen meeneemt. 

“Accepteer de onzekerheid. We kunnen niet voorzien waar de technologie over een, twee of vijf jaar staat, dus ook geen plannen schrijven die alle scenario’s dekken.”

Tip 2: Ga het gesprek aan met het team

Neem alle medewerkers mee in het gesprek. Kijk vanuit je missie en bespreek waar de kansen liggen en waar de grenzen. Waar kan AI helpen bij het behalen van je doelen? Welke organisatorische problemen willen jullie aanpakken, en kan AI daar een oplossing voor zijn?

Praat ook over de ethische kant. Bij Tò Mò gebruiken we zo min mogelijk Amerikaanse aanbieders en kijken we naar de mogelijkheden van Mistral. Ook vinden we het belangrijk dat onze teksten gegrond en authentiek zijn. Dit blog schreef onze founder Linda Thoen in samenwerking met onze copywriter Evelien Sinke. De menselijke creatie die daarvoor nodig is, kan wat ons betreft niet door AI worden overgenomen. Wel zetten we AI graag in om e-mails op spelling te controleren, de cijfers in een offerte na te lopen of presentaties visueel recht te trekken. Voor ons ligt daar op dit moment de grens. Het kan zijn dat we die binnenkort herzien, en daarom is dit gesprek nooit af.

Voor dit doorlopende gesprek leg je een fundament in een eerste gesprek of workshop. Neem daar minimaal een dagdeel voor en overweeg een facilitator. Zo’n gesprek is geslaagd als helder is wanneer je op onderzoek uitgaat naar de mogelijkheden van AI en wanneer je AI juist zeker niet inzet. 

Je kunt bijvoorbeeld concluderen dat het voor jullie organisatie wel wenselijk zou zijn om te onderzoeken of softwaresystemen die gebruikmaken van AI de werkdruk bij marketing of productie kunnen verlagen en niet wenselijk AI in te zetten voor het overnemen van artistieke werkprocessen in welke mate dan ook. 

Tip 3: Ga op verkenning

AI voelt in gesprekken soms groot en ongrijpbaar. Vaak gaat het echter om software, zoals planningssoftware of programma’s voor contentcreatie, die gebruikmaakt van een AI-model. Denk aan de AI-functie in Canva of in je mailprogramma. Daarnaast zijn er chatbots als ChatGPT, en zit AI inmiddels in kantoorpakketten als Office en Workspace.

Overzien wat AI allemaal kan, lukt niet. Begin daarom concreet: waar ligt een probleem in je organisatie? Je kunt met een chatbot verkennen wat er mogelijk is. Test een paar dingen in het klein uit, raak ermee vertrouwd en blijf kritisch. Is het bedrijf achter het model te vertrouwen? Wil ik dit bedrijf toegang geven tot bepaalde informatie en processen? Welke data gebruiken we, is dit onze eigen data of dummy data en waar gaat de data die wij delen met het AI-model heen? Check ook altijd goed de algemene voorwaarden van de dienst en bedenk of deze passend zijn bij jullie wensen en grenzen.

Tanja Zuijderwijk en Linda Thoen helpen met Tò Mò culturele organisaties met het opstellen van een wendbare visie op AI.

Tip 4: Houd het kort

Je kunt niet alles voorzien. Niemand had een draaiboek voor een PHP-hack in hun digitale strategie opgenomen. Hoe langer het document, hoe minder je eigenlijk vastlegt, en bij AI geldt dat nog sterker. We weten niet waar de ontwikkeling volgend jaar staat. Een AI-visie, als onderdeel van je organisatiestrategie, past op een of twee pagina’s.

Tip 5: Maak er één organisatiestrategie van

Bundel je digitale, diversiteits- en AI-strategie in één organisatiestrategie en begin die met je missie. Waarom zijn jullie er? Wat mist de maatschappij als jullie de deuren niet meer open kunnen doen? Is je missie langer dan twee zinnen, probeer dan de kern eruit te halen.

Koppel de missie aan drie tot vijf jaardoelen. Houd er hooguit een of twee SMART en laat de rest abstract.

Tot slot: zo begin je morgen

Een wendbare visie op AI staat voor een deel op papier, zodat iedereen in de organisatie haar kan inzien. Het gaat daarbij vooral om een abstracte visie of ambitie, bij voorkeur onderdeel van je organisatiestrategie en altijd gekoppeld aan missie en jaardoelen.

Hoe begin je? Plan deze week een dagdeel in met je team, eventueel met externe inhoudelijke begeleiding erbij, en begin met één vraag: waar liggen onze missie en doelen, en waar kan AI ons daarbij wel of juist niet helpen? Je hoeft er niet met een kant-en-klare visie uit te komen. Een helder eerste gesprek is een prima begin.

Accepteer de onzekerheid. We kunnen niet voorzien waar de technologie over een, twee of vijf jaar staat, dus ook geen plannen schrijven die alle scenario’s dekken. Schrijf daarom minder op en zorg dat collega’s op basis van de visie zelf kunnen bepalen wanneer ze AI wel en niet inzetten in hun dagelijkse werk.

Ook behoefte aan een korte en duidelijke visie op AI?

We denken graag met je mee!